|
Xaashidani waxay kabixinaysaa
soo koobis kooban walwalka. Waxaa kalo jira
xaashiyo kale oo tafaftiran oo dheeri ah laguna magacaabo: falgalka kahortagga culus ee walwalka; Walwalka – Tusmo Is caawin ah; Sida loo Yareeyo Walwalka. |
Waa maxay walwalku?
Walwalka aad ayay u adag tahay in laqiyaaso. Si degdeg ah ayuu ku dhismi karaa.
Tusaale ahaan, xanibnaanta taraafigga ee aan
lafilaynin. Marmarka
qaarkoodna waa wax iska joogto ah. Tusaale ahaan, shaqo adag.
Calaamadaha lagu sheekeeyo ee walwalka
kordhiya waxaa kamid ah: sida caadiga ah inaad hurdada u qaban weydo maxaa yeelay
walaacyo maskaxdaada ku meeraysanaya awgood; dulqaadasho la’aanta ama xanaaq
dhawi dhibaatooyinka yaryar aadan u adkaysan kareyn; miyir yaraan; go’aan
qaadasho la’aanta; si xoog leh
khamri u cabbis iyo sigaarba; nasasho
aadan awoodin, iyo had iyo goor
inaad dareento in wax u bahaan in wax laga qabto; dareen kacsanaan
ama walaacsanaan.
Walwalka joogtada ahi wuxuu
u daran yahay caafimaadka, inkastoo tan ay adag tahay in lacaddeeyo.
Tusaale ahaan, walwalka waxaa loo arkaa
mid ‘khatar keena’isu rogana dhibaatooyinka wadnaha kudhaca nolosha waqtigeeda dambe. Walwalku wuu kuugu keeni karaa jirrooyin
kale oo dul ahaaneed dariiqooyin waxba aan laga
fahmaynin.
Talo bixinno kusaabsan
sida looga digtoonaado ama loo joojiyo walwalka
Isku day inaad kuqorto buugga xusuus qorka ah asbuucyadii lasoo dhaafay
iyo wixii sii dheerba, liis gareena waqtiyada, meelaha, iyo dadka
kugu kiciyay walwalka. Waddo loo raaco ayaa
kasoo bixi kara oo
ah waxyaabaha keena walwalkaaga. Haddiiaad carrifto waxyaabaha
sida joogtada ah kuugu kiciya walwalka,
waxaa awoodi kareysaa in aad kala tashato saaxiib
dhaw mid kamid ah reerahiinna. Waxaa laga yaabaa inay caawiso ayaga
iyo adigaba si aad uga
warqabtaan sababaha aad u dareemayso walwalka.
Isku day inaad ku dhaqaaqdo farsamooyin
sahlan oo kusaabsan nasashada markii aad nasan
tahay, kadibna u isticmaal si joogto
ah markaad walwalsan tahay, ama haddii
xaalad walwal xumo ahi kuugu
dhacdo si fudud. Labo dariiqo oo caan
ah ayaa ah:
·
Neef
hoos u qaadashada. Dheerayso neefsiga, dhamayso, si tartiib
ah hawada u qaado, si tartiib ahna
hawada u neef tuur. Haddii aad
sidaa samayso waqtiyo kooban, si miyir qab
buuxana u neef tuurto, waad ku
raaxaysan kareysaa.
·
Kicinta muruqyada iyo iskala-bixinta. U kala
bixi luquntaada labada dhinac sidii
kuu fiican adiga, kadibna naso. Garbahaaga jimicsi geli iyo
muruqyada dhabarkaba waxoogaa daqiiqado ah, kadibna iska naso
gebi ahaan.
Waqti u deji nasashada
hagaagsan. Ha ogolaanin in nasasho kugu ‘dhacdo’ shaqooyinka
dhexdooda. Tusaale ahaan: qorshayso qubaysi dheer, ama iska fadhiiso
dhageysana miyuusik, iwm. Waqtiyadaani kaama khasaarin,
waa in aadanna dareemin in aad dambi gashay kusaabsan
wax qabad la’aan ‘xagga hawlaha ah’. Dadka qaar ayaa waxtar
kahela cajaladaha nasashada. (Waad
soo iibsan kartaa cajaladaha jiiro diksiga ah ee jimicsiga murqaha
kuu bayaaninaya kuna baraya sida
loo nasto.)
Isku day inaad qaadato waqti yar
‘oo kuu gaar
ah’ maalin walba. Tusaale ahaan, inaad kacdo
15-20 daqiiqadood kahor waqtigii aad kici
jirtay. Qaado waqti qado oo habboon, kana durugsan meesha shaqada. Hal jeer ama labo jeer asbuuciiba, isku day inaad qorshaysato waqti kooban inaad kaligaa
iska noqoto. Tusaale ahaan, tamashlayn macquul ah ama aad fariisato beeraha
magaalada ama guriga.
Jimicsiga joogtada ahi waxaa loo
maleynayaa inuu kaa caawiyo hoos
u dhigista heerka walwalkaaga, hurdadana kuu hagaajiyo.
Yaan been laguugu sheegin in cabbidda khamrigu wax katarto walwalka. Khamri loo cabbo inuu
‘dejiyo xididdada jidhku’ badanaa waa qar-iska-tuuris culus oo dhibaato
cabbitaan ah.
Hiwaayadda aan lug kulahayn waqti go’an ama
culays kusaarani waxay maskaxda kasaari
karaan walwalka. Tusaale ahaan: noocyada cayaaraha, tidcidda, miyuusigga, moodal samaynta, halxiraalayaasha, akhris kahelistaba.
Dhakhtar u tag haddii calaamadaha walwalku noqdaan kuwo kasii
daraya. Xagga daaweynta kooxda maareynta walaacca iyo kala-talinta walaacca ayaa haboonaan
karta in loo tago.